::> Menu
  • Strona główna
  • Zdjęcia
  • Historia
  • Pamiątki
  • Pocztówki
  • Wspomnienia
  • Kroniki
  • Rejestr
  • Cmentarz
  • Litografie
  • Marian Kopf
  • FODZ
  • Listy
  • O stronie
  • Kontakt
    ::> News
  • Szkolenie Wojewódzkie Lubelska jesziwa
  • Ogólnopolska prezentacja Synagoga Nożyków w Warszawie
  • Wizyta Rabina (15 Listopad 2006)
    ::> Konkursy
  • Konkurs 2005/2006
  • Konkurs 2006/2007
    ::> Warto zajrzeć
  • Nasze gimnazjum
  • Lubaczow
  • Fodz.pl
  • Centrum Windows
  • ::> Zarys organizacji i działalności Gminy Miejskiej w Lubaczowie

    Zygmunt Kubrak

         Po odzyskaniu niepodległości prawne regulacje funkcjonowania samorządu przedstawiały dużą różnorodność. W byłej Galicji organizacja samorządu opierała się na przepisach wydanych przez państwo zaborcze, głównie na Ustawie gminnej z 1866r.1 z późniejszymi zmianami w 1896r. Ustawa z dnia 26 lipca 1919r. zmieniła tylko niektóre postanowienia galicyjskiej ustawy gminnej.
         Powiat lubaczowski obejmował 66 gmin administracyjnych: 64 gminy typu wiejskiego, które podlegały Ustawie z 1866 r. oraz gminy miejskie Cieszanów i Lubaczów "rządzące się" Ustawą z 18962. Do gminy miejskiej w Lubaczowie należało miasto z przysiółkami Bałaje, Hurcze i Mokrzyca. Według spisu z 1931 r.3 na terenie gminy mieszkało 2319 Polaków, 2145 Rusinów (Ukraińców)4, 1794 Żydów, l Niemiec, 2 Czechów. Na początku 1933 r. Tymczasowa Rada Powiatowa na wniosek Gminy Ostrowiec podjęła uchwałę o przyłączeniu tej gminy do Lubaczowa. Ostrowiec stanowił wówczas gminę wiejską liczącą 343 mieszkańców, w tym 263 narodowości polskiej oraz 80 "ruskiej" i żydowskiej5.
         Lubaczów był siedzibą władz i urzędów powiatowych: Starosty (komisarza), Rady Powiatowej, Powiatowego Zarządu Drogowego, Komendy Powiatowej Policji Państwowej, Urzędu Skarbowego, Sądu Grodzkiego6. W Lubaczowie mieściły się dwie szkoły powszechne, żeńska i męska, od 1929 r. Publiczna Szkoła Zawodowa - dokształcająca7 oraz Gimnazjum Koedukacyjne Powiatowego Towarzystwa Szkoły Średniej (od 1931 r.)8. Od 1922 r. lubaczowskie koszary były miejscem postoju dwóch batalionów 39 p.p. Strzelców Lwowskich (I i III), a w latach trzydziestych I baonu9.      W pierwszych latach niepodległości na czele zarządu gminy stał komisarz rządowy jako kierownik zarządu. Pełny skład takiego zarządu jest nam znany z 1923 r., kiedy na wniosek starosty Rada Powiatowa w Lubaczowie uchwałą z dnia 8 października tego roku zatwierdziła nowy skład osobowy Zarządu Gminy10. W składzie Zarządu gminy było 16 członków, w tym jego kierownik, inż. Władysław Ruebenbauer, komisarz rządowy11, jego zastępca Stanisław Polechowicz, I asesor Józef Argasiński i II asesor Ignacy Bardach. Wśród kolejnych członków "zwierzchności" gminnej znajdowali się między innymi: sędzia Marian Elektorowicz, naczelnik Sądu Grodzkiego, Ernest Ganther notariusz, ks. Stanisław Sobczyński, proboszcz parafii rzymsko-katolickiej i ks. Bazyli Hoszowski, proboszcz grekokatolicki.
         Rada gminna została wybrana w 1927 r. w składzie 16 Polaków, 16 Rusinów, 16 Żydów, a urzędowanie rozpoczęła 7 marca 1929 r.12. Od tego też dnia urząd naczelnika gminy objął Franciszek Mazurkiewicz jako burmistrz z wyboru. Zastępcą burmistrza był Mikołaj Udycz. W 1932 r. została wybrana połowa członków rady, po czym przeprowadzono wybory uzupełniające. Po wyborach w skład osobowy zarządu miejskiego wchodzili burmistrz Franciszek Mazurkiewicz, zastępca burmistrza Andrzej Tuczkowski17 oraz pięciu asesorów (ławników): dr Henryk Friser, dr Ignacy Bardach, dr Iwan Stańko, Samson Schneider i Franciszek Meder.
         W 1933 r. nastąpiła unifikacja prawa samorządowego na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego. Ustawa potwierdzała zasadnicze uprawnienia rady miejskiej jako organu stanowiącego i kontrolującego. Liczba radnych była uzależniona od liczby mieszkańców. W skład Rady Miejskiej w Lubaczowie wchodziło 16 członków, zgodnie z ustawą stanowiącą taką liczbę radnych w miastach liczących ponad 5 tys. do 10 tys. mieszkańców13. Organem wykonawczym był Zarząd Miejski, który składał się z burmistrza i wiceburmistrza oraz trzech ławników. Zarząd posługiwał się okrągłą pieczęcią z herbem miasta pośrodku oraz napisem w otoku: "Urząd Miejski Król. Wołn. Miasta Lubaczowa"14.
         Ostatnie przed wybuchem wojny wybory do rady miejskiej zostały przeprowadzone 22 stycznia 1939 r. Do wyborów zgłoszono dwie listy kandydatów: lista Nr l, polska pod nazwą Zjednoczenie Gospodarcze oraz lista Nr 2 mniejszości narodowych. W wyniku wyborów lista Nr l uzyskała 13 mandatów (9 Polaków, 4 Żydów), natomiast lista Nr 2, 3 mandaty (Ukraińcy)l5. Do rady miejskiej weszli: Ignacy Argasiński, dr Adam Ciećkiewicz, Wasyl Dubik, dr Henryk Friser16, Pinkas Klein, ks. Anatol Kozak, Zygmunt Leszczyński, Stanisław Michalski, Jan Muller, Jan Niemiec, Władysław Mysiak, dr Józef Osterman, Józefa Ruebenbauer, mgr Bertold Scheiner, Samson Schneider, Andrzej Tuczkowski".
         Funkcje samorządu miejskiego obejmowały własny i poruczony zakres działań. Do własnych zadań samorządu należały sprawy gospodarcze, oświatowe, zdrowia, opieki społecznej, dróg i budownictwa, bezpieczeństwa publicznego i ochrony przeciwpożarowej. W ramach poruszonego zakresu działań samorząd prowadził między innymi sprawy ewidencji ruchu ludności, księgi wojskowe i ewidecyjne koni oraz rejestr karanych sądownie i administracyjnie.
         W celu realizacji zadań własnych i poruczonych rada zatwierdzała statut etatów służbowych. W 1931 r. w Urzędzie Miejskim w Lubaczowie było 15 stanowisk etatowych i 14 stanowisk pozaetatowych. Do stanowisk etatowych należeli: sekretarz, rachmistrz, kasjer, lekarz miejski, lekarz weterynarii, inspektor straży gminnej z pięcioma strażnikami, stróż gminny, pomocnik kancelisty, woźnica i jeden z lampiarzy. Pracownikami nieetatowymi byli dróżnicy, lampiarze, dozorcy cmentarza, studniarz, akuszer gminny, rakarz oraz polowi zatrudnieni sezonowo18.
         Gospodarka finansowa była prowadzona na podstawie preliminarza budżetowego, który corocznie uchwalała Rada Miejska. Preliminarz budżetowy podlegał zatwierdzeniu przez organ nadzorczy19, jakim był Tymczasowy Wydział Powiatowy w Lubaczowie. Budżet gminy miejskiej składał się z budżetu administracyjnego, tzw. Funduszu elektorskiego gminy chrześcijańskiej oraz funduszu rzeźni miejskiej.
         Dochody funduszu administracyjnego pochodziły z wpływów za dzierżawę budynków gminnych, łąk i pastwisk, a także z innych dzierżaw. Kolejny dział dochodów stanowiły opłaty administracyjne, opłaty za korzystanie z urządzeń komunalnych oraz wszelkiego rodzaju podatki samoistne i dodatki do podatków państwowych.
         Z dzierżawy budynków gminnych do kasy miejskiej wpływało rocznie 6600 zł. Obiektem dzierżawy był głównie budynek ratusza w Rynku wraz z przylegającym do niego budynkiem przy ul. Kazimierza Wielkiego. Budynki te od 1923 r. zostały nieodpłatnie odstąpione na okres 6 lat dla Starostwa na pomieszczenia biurowe, a od 1928 r. wynajęte na okres 10 lat na użytek tego Starostwa za czynszem 550 zł miesięcznie20. Z dzierżawy placu w Rynku pod budowę stacji benzynowej kupiec Ire Schickler płacił w latach 1931-1937 250 zł czynszu rocznie. Z dzierżawy łąk gminnych tzw. "Wolności" za zamkiem i "wolności" na Bałajach najwyższy roczny dochód uzyskano w 1927/28 r. - 7742 zł. Skromniejsze dochody osiągano za prawo zbierania nawozu z ulic, placów i targowicy, ale łączono to z funkcją czyszczenia i zamiatania Rynku. Prawo zbierania nawozu było wydzierżawione corocznie w drodze publicznego przetargu, którego wyniki zatwierdzała Rada Miejska. W roku budżetowym 1933/1934 dochód z tego tytułu wynosił 197 zł z ulic i 35 zł z targowicy21.
         Kolejnym źródłem dochodu były opłaty administracyjne za czynności i poświadczenia urzędowe (opłaty za dowody osobiste, certyfikaty przynależności, "konsensa budowlane" itp.). Najwyższe wpływy z tytułu opłat uzyskano w roku 1929/30 - 2162 zł22. Znaczącą pozycję w dochodach gmniy stanowiły opłaty targowe. Na podstawie przywileju cesarza Ferdynanda od 1838 r. w Lubaczowie odbywało się sześć jarmarków dorocznych (21 marca, 26 kwietnia, 30 marca, 9 sierpnia, 20 września, 18 grudnia)23. Od 1915 r. uchwałą zarządu gminy wprowadzono tygodniowe targi w poniedziałki każdego tygodnia. Przedmiotem wolnego obrotu towarowego na targach były produkty rolne i artykuły żywnościowe wszelkiego rodzaju, drobna galanteria oraz artykuły miejscowego, jak też okolicznego rzemiosła i rękodzielnictwa, zwłaszcza wyroby bednarskie, kowalskie, garncarskie, szewskie, rymarskie, tradycyjnie pojawiające się na targach i jarmarkach od czasów galicyjskich24. Handel tymi towarami odbywał się w południowej i wschodniej części rynku. W roku 1927/28 Zarząd gminy wybudował w tym miejscu 10 większych i 10 mniejszych straganów, które udzielono straganiarzom za stosowną opłatą zwaną "placowe". W 1928 r. od małego straganu pobierano 2 zł, a od dużego 3 zł. Taryfa opłat placowych była uchwalona przez Radę Miejską i zatwierdzona przez Wydział Powiatowy25. Przykładowe opłaty placowe w 1936 r. wynosiły: od straganiarzy obcych z konfekcją, pieczywem i wędlinami - 50 gr, od straganiarzy obcych z produktami rolnymi - 20 gr. Obrót zwierzętami domowymi i drobiem odbywał się na targowicy przy ul. 3 Maja, na pastwisku Łążek Wielki. Opłaty targowe od jednej sztuki konia, wołu, krowy wynosiły 25 gr, od świni - 15 gr, od owcy i kozy - 10 gr, od kaczki i kury - 5 gr26. Opłaty placowe od straganiarzy inkasował strażnik miejski. Dochody uzyskiwane z tego tytułu wynosiły w latach trzydziestych przeciętnie około 500 zł rocznie. Znacznie większe dochody wpływały do kasy miejskiej z opłat targowych. Prawo poboru opłat targowych było wydzierżawione w drodze przetargu publicznego. Tak na przykład w 1929 r. opłaty targowe dzierżawił Wolf Rotter za 7150 zł, a w 1930 r. Michał Markiewicz za sumę 7600 zł27.
         Wspomnieć należy również o dochodach z podatków od plakatów, anonsów, szyldów, latarni reklamowych, szafek itp. W roku budżetowym 1930/31 wpływy z podatku od plakatów i szyldów wynosiły 1994 zł, a zaległości z tego tytułu 337 zł28. W 1932 r. Rada gminy podjęła uchwałę o obniżeniu podatku od tego rodzaju reklam o 50%, a w 1933 r. o umorzeniu stawki podatkowej "od ubogich płatników".
         W latach 1924-1925 Zarząd miejski pobierał samoistny podatek od psów. W 1930 r. podatek od psów został wprowadzony ponownie uchwałą Rady Miejskiej i wynosił 10 zł rocznie od każdego pierwszego psa bez uwięzi i 20 zł od każdego psa drugiego podlegającego opodatkowaniu. W roku budżetowym 1932/33 wpływy podatkowe od właścicieli psów wynosiły 480 zł, a zaległości z tego tytułu - 483 zł.
         Kolejnym źródłem dochodów były podatki od zabaw i widowisk oraz podatek hotelowy. W roku budżetowym 1930/31 z tytułu podatku od zabaw i widowisk wpłynęło do kasy miejskiej 814 zł, a w następnym roku 1931/32 - 1078 zł, w tym były między innymi wpływy podatkowe z kina "Marysieńka". W analogicznym okresie podatek hotelowy wynosił odpowiednio 189 zł i 128 zł.
         Osobną pozycję w budżecie po stronie dochodów stanowiły nieprzewidziane dochody (różne), niekiedy dość osobliwe, jak np. w 1926 r. za "sprzedane 95 kg starego żelaziwa 5.70 zł i 10 zł za wybębnienie prywatnych ogłoszeń"29. Większe wpływy w tej pozycji odnotowano w roku 1930/31, kiedy Hersz Siłber wpłacił 900 zł za prawo oparcia ściany do budynku gminnego.
         Drugi składnik budżetu gminy miejskiej, zwany funduszem elektorskim30, stanowił własność lubaczowskich chrześcijan jeszcze przed wejściem w życie ustawy gminnej z 1866 r. Na dochody tego funduszu składały się wpływy ze sprzedaży i dzierżawy placów, łąk, opłaty pastwiskowe, wpłaty za prawo zbierania nawozu z pastwisk, opłaty cmentarne i inne.
         Do 1925 r. sprzedaż placów nie miała charakteru masowego31. W latach 1926-1933 Zarząd miejski dokonywał sprzedaży tych placów pod budowę na znaczną skalę. Były to części pastwisk Łążek Mały, Żelichówka, Obszar, Piaski, Folwarki oraz skrawki placu przy ul. św. Anny. Sprzedano wówczas ogółem 47 placów, najwięcej na Łążku Małym: 17 placów pod budowę o ogólnej powierzchni 7.66 ha. Nabywcami placów byli rzemieślnicy (Łążek Mały)32, kupcy, głównie Żydzi (ul. św. Anny)33, rolnicy (Piaski, Folwarki, Żelichówka) i nieliczni urzędnicy (Łążek Mały). Nabywcy placów wybudowali na nich drewniane domy, za wyjątkiem działek przy ul. św. Anny, która należała do rejonu ogniowego "A", gdzie obowiązywało budownictwo murowane34. W 1930 r. Rada gminna podjęła uchwałę o bezpłatnym przekazaniu placu o powierzchni l ha Ukraińskiemu Towarzystwu Ochrony Dzieci w Lubaczowie, a w 1932 r. przydzieliła plac dla Proświty w Hurczu.
         Kilkadziesiąt placów gminnych dzierżawiły osoby prywatne oraz trzy organizacje: Towarzystwo Szkoły Średniej, Towarzystwo Przyjaciół Drzew i Związek Strzelecki.
         Liczącą się pozycję w budżecie stanowiły dochody z pastwisk i łąk. Były to dzierżawy i opłaty pastwiskowe. Regularne, coroczne przychody wpływały z garnizonu 39 pp., który dzierżawił na Żelichówce pastwisko na płac ćwiczeń wojskowych za opłatą roczną 490 zł. Opłaty pastwiskowe były pobierane od wszystkich użytkowników w wysokości ustalonej przez Radę gminy. W 1932 r. wynosiły one po 60 gr od konia i krowy oraz po 10 gr od gęsi i owcy. Najwyższy dochód z tego tytułu uzyskano w roku 1929/30 - 2.175 zł. Pastwiska przynosiły też dochód z dzierżawy prawa zbierania nawozu. Wydzierżawienie prawa zbierania nawozu z pastwisk odbywało się drogą publicznej licytacji, której wynik zatwierdzała Rada gminy. W roku budżetowym 1933/34 preliminowano w budżecie z tego tytułu 230 zł, a uzyskano w licytacji 427 zł35.
         Do większych dochodów można jeszcze zaliczyć opłaty za pobieranie piasku z rzeki przez właścicieli miejscowych betoniarni, którzy opłacali po 50 gr od fury piasku. W 1932/33 r. Dawid Stein Hersch był winien z tego tytułu 232 zł, a Izaak Eyert 225 zł. Skromniejsze kwoty osiąganął między innymi z dzierżawy prawa polowania, z lasku gminnego36, oraz za trawę z cmentarza.
         Trzecim kolejnym działem budżetu był fundusz rzeźni miejskiej, na który składały się dochody z opłat za ubój zwierząt. Do 1929 r. opłaty za użycie rzeźni miejskiej były pobierane przez gminę we własnym zakresie, potem aż do 1939 r. Zarząd Miejski w zasadzie ogłaszał przetarg na wydzierżawienie prawa poboru tych należności37. Największy dochód z tego tytułu osiągnięto w roku 1931/32, kiedy pobór opłat rzeźnych wydzierżawił Wolf Rotter za czynszem 15.000 zł.
         Łączne dochody z trzech funduszy składające się na budżet miejski (fundusz administracyjny, elektorski i rzeźni miejskiej) wynosiły nieco ponad 100 tys. zł.
         Z kolei zajmiemy się wydatkami zwracając uwagę na najważniejsze pozycje w budżecie, istotne dla gospodarki miejskiej, jak: budownictwo i koszty utrzymania nieruchomości, utrzymanie i budowa dróg, wydatki na szkolnictwo, zdrowie publiczne i opiekę społeczną oraz bezpieczeństwo publiczne. W bezpośrednim zarządzie gminy miejskiej w połowie lat 30-tych pozostawały następujące budynki: ratusz wraz z przylegającym do niego budynkiem piętrowym od ul. Kazimierza Wielkiego, budynek przy ul. Kazimierza Wielkiego mieszczący biura Urzędu Miejskiego i remizę, budynek szpitala epidemicznego na Folwarku, budka na targowicy, ustęp publiczny przy ul. Jasnej oraz budynek rzeźni na Folwarkach. Największe nakłady finansowe na budowę i remonty tych budynków zostały poniesione w latach 1926-1929, kiedy wydatkowano na ten cel 37.084 zł38. W tym okresie z inicjatywy i pod nadzorem technicznym ówczesnego komisarza rządowego inż. Władysława Ruebenbauera wybudowana została remiza pożarowa z pomieszczeniami na piętrze dla biur Urzędu Miejskiego oraz stylowa budka targowa przy targowicy (ul. 3 Maja zw. Zamkową). Przeprowadzono również remont ratusza i adaptację jego pomieszczeń na biura starostwa, a w dobudowanej części urządzono mieszkanie dla starosty kosztem ponad 5.000 zł.
         Ustawowym obowiązkiem samorządu była budowa i utrzymanie ulic i placów w obrębie miasta39. Nazwę tych ulic i placów uchwaliła Rada Przyboczna w Lubaczowie w 1924 r. Były to następujące ulice: Tadeusza Kościuszki, Kopernika, Bednarska, Konery, Sw. Anny, Krótka, Cicha, Cerkiewna, Trzeciego Maja, Sienkiewicza, Rejtana, Wąska, Szaszkiewicza, Pod Młynem, Na Łążek, Unii Lubelskiej, Kazimierza Wielkiego, Plebańska, Berka Jaselewicza, Krawiecka, Zbożowa, Piekarska, Jasna, Bożnicza, Za Szkołą, Kolejowa, Łazienna, Mickiewicza, Rynek40.
         Ustawa o budowie i utrzymaniu dróg dopuszczała możliwość przekazania przez Wydział Powiatowy Urzędowi Miejskiemu obowiązku utrzymania także dróg wojewódzkich i powiatowych przechodzących przez miasto. Z uprawnień tych korzystał Wydział Powiatowy zlecając Urzędowi Miejskiemu pokrywanie części kosztów utrzymania tych dróg. Gmina miejska partycypowała również w kosztach konserwacji dojazdu kolejowego (ul. Mickiewicza) na odcinku 0,86 km41.
         Na terenie gminy miasta Lubaczowa w 1933 r. znajdowało się ogółem 10.13 km dróg bitych i 26 km dróg ziemnych, z czego na drogi wojewódzkie i powiatowe przypadało 9,75 km dróg bitych i 0,38 km ziemnych42. Stan dróg gminnych był zły, nie były też w lepszym stanie ulice i sam rynek, jak czytamy w lustracji Urzędu Miejskiego: "...Rynek jak i boczne ulice w czasie deszczów i roztopów wiosennych zamieniają się w bagno trudne do przebycia"43. Dotyczyło to szczególnie ulic Sienkiewicza, Rejtana i Kopernika, na których nie było także chodników. Na wielu ulicach chodniki były zastępcze, jak na przejściu od ul. Mickiewicza do stacji kolejowej, gdzie chodnik usypano z gruzu, piasku i miału węglowego. Na lata 1930-1933 został opracowany program budowy dróg i chodników. W roku budżetowym 1930/31 na utrzymanie i budowę dróg, ulic i placów gminnych wydatkowano 14.013 zł, w 193F/32 - 9.043 zł, a w 1932/33 już tylko 2.996 zł44. Na budowę i utrzymanie chodników największe środki zostały przeznaczone w r. 1930/31. Wybudowano wówczas chodniki przy ul. 3 Maja oraz częściowo przy ul. Piłsudskiego i Unii Lubelskiej łącznie z jezdnią. Na realizację pełnego programu budowy ulic i chodników zabrakło środków finansowych. Zbyt małe fundusze przeznaczono też na utrzymanie dróg gminnych, głównie dróg ziemnych na przysiółkach, łącznie 3.277 zł w latach 1929-1933. Naprawki tych dróg były prowadzone również z niewielkich subwencji przyznawanych przez Wydział Powiatowy45.
         Do oświetlenia ulic używane były lampy żarowo-naftowe marki "Kitron", zainstalowane w 22 punktach. Wydatki na oświetlenie wynosiły rocznie kilka tysięcy zł, najmniejsze w 1926 r. - 1.912 zł, najwyższe w 1929/30 r. - 7257 zł46. Na powyższe wydatki składały się zakupy nafty i spirytusu do lamp oraz kwoty przeznaczone na wynagrodzenie dwóch lampiarzy. Zróżnicowane koszty oświetlenia ulic były między innymi wynikiem czynionych oszczędności, zwłaszcza w miesiącach letnich, kiedy oświetlenie miasta ograniczało się zaledwie do l-2 lamp w rynku oraz tyle samo w koszarach 39 pp.
         W 1926 r. Rada Przyboczna podjęła uchwałę o budowie własnej elektrowni i elektryfikacji miasta. W latach 1925-1932 wydatkowano 2.306 zł na wstępne prace związane z elektryfikacją: w 1928 r. zapłacono za plan i kosztorys elektrowni, a w 1930 r. Zarząd Miejski uzyskał uprawnienie do rozdzielania energii elektrycznej. Brak jednak środków finansowych nie pozwolił wówczas na realizację zadania. W 1934 r. Zarząd Miejski zawarł umowę z dzierżawcą młyna w Lubaczowie Maurycym Friedmanem na pobieranie energii elektrycznej z młyna od 15 stycznia 1935 r. w celu oświetlania ulic i placów oraz dla potrzeb mieszkańców gminy miasta Lubaczowa47. Młyn był wyposażony w dwie turbiny przystosowane do wytwarzania energii elektrycznej: wodną i motorową48. W umowie Zarząd Miejski zastrzegł sobie, że dostarczenie energii elektrycznej z turbiny wodnej, dającej mniej regularne światło, jest dopuszczalne wyłącznie po godzinie pierwszej w nocy. Skargi mieszkańców na słabe światło dowodzą, że dzierżawca młyna nie przestrzegał ściśle warunków umowy, dostarczając energię z tańszego źródła, jakim była turbina wodna, także we wcześniejszej porze nocnej49.
         Dział VI budżetu obejmował wydatki na utrzymanie szkół. Gmina Lubaczów przy częściowym współudziale gminy Ostrowiec (do 1933 r.) finansowała działalność dwóch szkół powszechnych w Lubaczowie, męską i żeńską, szkołę koedukacyjną 1-klasową w Bałajach oraz szkołę koedukacyjną 2-klasową w Hurczu. W praktyce gmina wypłacała zaliczki na wydatki szkół przewodniczącemu Rady Szkolnej Miejscowej, która decydowała o rozdziale środków na potrzeby poszczególnych szkół50. W latach 1926-1934 gmina przekazała na utrzymanie szkół ze swego budżetu 68.233 zł, najwięcej w r. 1929/30 - 13.544 i w r. 1930/31 - 12.250 zł. Ponadto na koncie wydatków na utrzymanie szkół zarachowano koszty budowy szkoły w Bałajach na kwotę 12.058 zł. Na częściowe pokrycie tych kosztów gmina uzyskała subwencję 5.000 zł od Towarzystwa Szkoły Ludowej. Szkoła w Bałajach została wybudowana w latach 1925-1926 według projektu inż. Władysława Ruebenbauera i pod jego nadzorem technicznym51. W latach 1932-1933 Rada Szkolna Miejscowa wybudowała szkołę w Hurczu również według projektu inż. Władysława Ruebenbauera, wykorzystując środki za odszkodowanie pogorzelowe i niewielką subwencję gminy.
         W 1929 r. w budynku szkoły miejskiej powszechnej została zorganizowana szkoła zawodowa - dokształcająca. Gmina pokrywała wydatki rzeczowe tej szkoły oraz część wydatków osobowych. Każdego roku w budżecie gminy ujmowano subwencję dla Towarzystwa Szkoły Średniej w Lubaczowie na utrzymanie średniej szkoły pod nazwą Prywatne Koedukacyjne Kursy Gimnazjalne, a od roku 1930/31 Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego Powiatowego Towarzystwa Szkoły Średniej52. W tym właśnie okresie organizowania się szkoły gimnazjalnej z pełnymi uprawnieniami gmina przyznała najwyższe subwencje dla Towarzystwa: w r. 1929/31 - 3.500 zł, a w r. 1930/31 - 2.000 zł.
         Kolejny dział budżetowy - zdrowie publiczne obejmował wydatki przeznaczone na placówki zdrowia publicznego, opiekę społeczną, utrzymanie urządzeń sanitarnych i stanu czystości. W latach dwudziestych wydatki na zdrowie wykazywały narastające tendencje, od 2.018 zł w r. 1926 do 9.892 zł w r. 1929/30. W r. 1931/32 wydatki na zdrowie wynosiły 10.845 zł. Na tę sumę składały się między innymi wydatki z tytułu udziału w kosztach utrzymania szpitala (2.462 zł), zapobieganie chorobom (1.020 zł), czyszczenie miasta (520 zł) i utrzymanie taboru konnego (2.479 zł), konserwacja studzien gminnych (650 zł), a przede wszystkim płace lekarza miejskiego (3.464 zł)53.
         Lekarzem miejskim od 1921 r. był Jan Połochajło. Ordynował on codziennie, przez godzinę przyjmując ubogich w swoim gabinecie w domu. Leki przypisane przez lekarza miejskiego wydawała apteka na koszt funduszu gminnego. Kobiety korzystały także z pomocy akuszerki miejskiej. Instytucją zdrowia publicznego był przede wszystkim Powiatowy Ośrodek Zdrowia. Gmina miejska partycypowała w kosztach utrzymania tego ośrodka opłacając czynsz za najem budynków, w którym mieściły się poradnie lekarskie54.
         Opieka społeczna była słabo rozwinięta, mimo jak zauważył lustrator "rozpowszechnionej nędzy wśród najbiedniejszych"55. Poza kosztami utrzymania dwu sierot i drobnymi subwencjami dla miejscowej ochronki, około 80% całości wydatków na opiekę społeczną gmina przeznaczyła na doraźne wsparcia, najczęściej w kwocie od 50 gr do kilku złotych. W roku budżetowym 1932/33 na ten cel gmina wydatkowała 1.976 zł. Wypłaty świadczeń dla ubogich były dokonywane za pośrednictwem opiekunów społecznych. Maksymalna wartość świadczenia doraźnego ze strony opiekuna społecznego nie mogła przekroczyć kwoty 10 zł56. Opiekunowie społeczni w liczbie 10 byli wybierani przez Radę Miejską na okres 3 lat.
         Działalność w zakresie opieki społecznej wspierały także organizacje społeczne, jak Powiatowy Komitet Pomocy Zimowej dla Bezrobotnych, Powiatowy Komitet Pomocy Dzieciom i Młodzieży, a szczególnie związek Pracy Obywatelskiej Kobiet57. Ten ostatni w latach 1938-1939 realizował różne zadania i akcje o charakterze opiekuńczym, jak organizacja przedszkola (od 15 IX 1938 r.), budowa bursy dla wiejskiej młodzieży gimnazjalnej, założenie ochronki lub dziecińca dla dzieci z zachodniej części miasta (Folwarki, Zaprzekop, Pod Młynem)58.
         Czystość w mieście utrzymano na koszt gminy, głównie w rynku, gdzie czyszczenie przeprowadzono po każdym targu. Czyszczenie ulic należało do właścicieli przyległych nieruchomości. Do wywożenia nieczystości od 1928 r. służył tabor, który składał się z pary koni, wozu gospodarczego i wózka. Jak można sądzić, miasto nie mogło się chlubić stanem czystości, skoro czyszczenie ulic, za wyjątkiem dni targowych, prowadzono "w miarę potrzeby", właściciele nieruchomości nie przestrzegali swego obowiązku pod tym względem, brak było koszy na śmiecie, a działalność straży miejskiej była w tej dziedzinie prawie niewidoczna.
         Do urządzeń sanitarnych utrzymywanych przez gminę należały studnie i kanalizacja. Na terenie miasta znajdowały się 44 studnie; 12 pompowych i 32 na żóraw lub kołowe59. Na utrzymanie studni w odpowiednim stanie technicznym i sanitarnym przeznaczano corocznie od kilkuset do 2.000 zł60. Nadzór nad studniami pompowymi sprawował kowal Michał Markiewicz za zryczałtowanym wynagrodzeniem 35-45 zł miesięcznie.
         Kanalizacja miasta była bardzo słabo rozwinięta i obejmowała zaledwie rynek z wyjątkiem strony południowej oraz najbliższy teren Urzędu Miejskiego. Nakłady finansowe na kanalizację były minimalne, najwyższe w roku budżetowym 1929/39 - 808 zł.61
         Znaczną pozycję w budżecie gminy miejskiej po stronie wydatków stanowiły świadczenia związane z bezpieczeństwem życia i mienia osób, zwłaszcza wydatki na straż miejską i straż pożarową.
         Straż miejską stanowiło 5 strażników w obrębie miasta oraz 2 dziesiętników na przysiółkach. W 1928 r. utworzono stanowisko inspektora tej straży62. W roku budżetowym 1928/29 na płace dla straży miejskiej i strażników na przysiółkach wydatkowano 9.594 zł oraz na umundurowanie 1.198 zł.
         Ochronę pożarną pełniła Ochotnicza Straż Pożarna. Lokal O.S.P. mieścił się w "Garbarzówce" nieodpłatnie udzielonej przez Zarząd dóbr hr. Agenora Gołuchowskiego, a tabor pożarny znajdował się w remizie przy ul. Kazimierza Wielkiego. W 1933 r. tabor pożarny, będący własnością gminy stanowiły trzy sikawki czterokołowe, 2 beczkowozy dębowe o pojemności 600 i 700 l., l beczkowóz żelazny o pojemności 1.000 l, l hydrofor do napełniania beczek, węże wylotowe z łącznikami (900 m) oraz drabiny, toporki, haki, hełmy i inny sprzęt strażacki63. Ponadto O.S.P. dysponowała własnym sprzętem, na który składała się l sikawka, 150 m węża, 24 komplety mundurowe, 6 wiader płóciennych i 12 wiader blaszanych. Pod wpływem opinii publicznej na lata 1938-1939 zaplanowano wyposażenie O.S.P. w bardziej nowoczesny sprzęt przeciwpożarowy, w tym między innymi zakup bojowego auta przeciwpożarowego64.
         Źródłem utrzymania O.S.P. były miesięczne wkładki członków wspierających, dochody z imprez, a przede wszystkim coroczne subwencje z budżetu Zarządu Miejskiego na zakup sprzętu bojowego. Najwyższy wydatek z tego budżetu zanotowano w roku 1927/28 - 3.943 zł na zakup nowej sikwaki "Dunajec", dwóch beczkowozów oraz innego sprzętu65. Nieregularne dotacje O.S.P. otrzymywała także z Wydziału Powiatowego66.
         W budżecie gminy po stronie wydatków mieściły się również wydatki nieprzewidziane, przeznaczone na organizowanie uroczystości oraz świąt kościelnych i państwowych, jak: budowa bramy triumfalnej dla arcybiskupa Bolesława Twardowskiego (1926 r.), przywóz zieleni na uroczystości 3 Maja, Bożego Ciała, Święto Niepodległości, nadanie honorowego obywatelstwa miasta Lubaczowa dla płka Stanisława Dąbka67. Z tego tytułu pokrywano również nie przewidziane wydatki na sprzęt i urządzenia komunalne np. zakup hydroforu w 1930/31 r. (1.050 zł), wykonanie kopii planu regulacyjnego miasta w 1928 r. (80 zł) oraz mapy obszaru gminy Ostrowiec w związku z przyłączeniem tej gminy do Lubaczowa w 1933 r. (97 zł), zapłata za tablice orientacyjne dla policji itp.
         Prześledzenie działalności samorządu miejskiego w okresie II Rzeczypospolitej pozwala na sformułowanie ogólnych ocen i wniosków stanowiących podsumowanie przedstawionej problematyki. Samorząd miejski otrzymał w spadku po administracji galicyjskiej dobre regulacje prawne i doświadczenia działalności samorządowej, ale wraz z tym przejął miasto zacofane, rolnicze, pozbawione przemysłu i zniszczone przez wojnę68. W tych warunkach korzystnie przedstawia się działalność władz miejskich, które dysponując skromnym budżetem starały się odrobić ogromne zaniedbania. Nawet w latach trzydziestych, w okresie względnej stabilizacji, dochody gminy miejskiej niewiele przekraczały kwotę 100 tys. zł69.
         Do dorobku samorządu należy niewątpliwie zaliczyć rozwój przestrzenny miasta. W 1924 r. Komisja Regulacyjna pod przewodnictwem Karola Frisera zaakceptowała plan regulacyjny miasta opracowany przez Dyrekcję Robót Publicznych we Lwowie70. Plan ten, obejmujący w zasadzie centrum miasta z wylotami głównych ulic, wymagał dalszego rozwinięcia, jak na to wskazuje ołówkowy szkic planu miasta wykonany przez inż. Władysława Ruebenbaurea, ówczesnego komisarza rządowego, sygnowany jego podpisem i datą 13 października 1924 r. Takie też działania zostały podjęte. W latach 1926-1932 dokonano sprzedaży kilkudziesięciu placów budowlanych wytyczonych w części gminnych pastwisk, gdzie powstały nowe dzielnice: Łążek Mały, Zelichówka, Piaski, Folwarki. W 1939 r. gotowy już był plan wytyczenia nowej ulicy, będącej przedłużeniem Unii Lubelskiej, a równoległej do ulicy Mickiewicza.
         Docenić też trzeba dokonania w dziedzinie oświaty: utworzenie szkoły zawodowej uchwały Rady gminnej z 16 maja 1928 r., zorganizowanie Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego (1930/31), budowę szkół w Bałajach (1925-1926) i Hurczu (1932-1933).
         Połowicznym sukcesem zakończyła się elektryfikacja miasta. Zabrakło wprawdzie środków na budowę miejskiej elektrowni, ale Zarząd Miejski sfinalizował sprawę poboru energii elektrycznej z młyna na oświetlenie miasta i dla potrzeb prywatnych odbiorców. Zabrakło także środków na pełną realizację modernizacji ulic i chodników oraz budowę kanalizacji. Nie zdołano również przeprowadzić regulacji Sołotwy i Wiszni, których wody corocznie rwały brzegi, zalewały łąki, zrywały mosty i śluzy71. Na wiosnę 1930 r. Wisznia na trwałe zmieniła swe koryto wlewając swe wody do rowu biegnącego równolegle do prawego brzegu rzeki72.
         Nie powiodły się także próby aktywizacji gospodarczej miasta, które do września 1939 r. miało charakter rolniczy. Nieliczne drobne przedsiębiorstwa, jak dwa młyny73, tartak, olejarnia zatrudniały bardzo ograniczoną liczbę robotników. W latach 1938-1939 podejmowano działania mające na celu uprzemysłowienie miasta. Na forum Rady Gospodarczej Małopolski Wschodniej władze powiatowe i miejskie czyniły starania o inwestycje w zakresie komunikacji drogowej, kolejowej i pocztowej, w tym między innymi rozważano sprawę budowy odcinka kolei lokalnej Lubaczów-Jarosław oraz budowę biurowca urzędu pocztowo-telegraficznego w Lubaczowie74. Liczono także na inwestycje przemysłowe w ramach COP, ale wybuch II wojny światowej zniweczył perspektywę korzystnej dla Lubaczowa koniunktury gospodarczej.

    Zygmunt Kubrak, Zarys organizacji i działalności Gminy Miejskiej w Lubaczowie, "Rocznik Lubaczowski", t. V, Lubaczów 1994, s. 47-62.



    Objaśnienia:

    1.   W 1831 r. wydany został podręcznik przeznaczony dla naczelników gmin, który zawierał między innymi tekst Ustawy z 1866 r. z przesłaniem od wydawcy, że "odda takowy pewną usługę Urzędom Gminnym" (Podręcznik dla naczelników Gmin, Lwów-Warszawa-Poznań 1931).

    2.   Muzeum w Lubaczowie, Dział Historyczny, Archiwum (czyt. dalej ML/H/Ar), Księga Uchwał Lubaczowskiej Rady Powiatowej od 16 III 1926 do 14 II 1959, s. 52

    3.   ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji Urzędu majątku gminy miasta Lubaczowa za okres od 1926 roku do 1933 roku, str. l. Sprawozdanie z lustracji należy do jednego z nielicznych zachowanych dokumentów samorządowych Lubaczowa. Lustrację przeprowadził Kazimierz Kaćma, ur. w 1903 r., odznaczony Krzyżem Obrony Lwowa za udział w walkach (1-22 XI 1918), w r. 1924/25 student Politechniki Lwowskiej, od 1931 r. w Wydziale Powiatowym w Lubaczowie, lustrator urzędów i majątków gminnych (ML/H/Ar., Dokumenty osobowe Kazimierza Kaćmy).

    4.   Nazwę etniczną "Rusin" podajemy w brzmieniu występującym w ówczesnych dokumentach samorządowych, np. w protokołach posiedzeń Tymczasowej Rady Powiatowej: "Rusin", "ruski" (Archiwum Państwowe w Przemyślu, dalej cyt. APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. 2, s. 396). Podobnie w dokumentach wojskowych: "Do Kół "Wici" należą również i Rusini. W Woli Cewkowskiej prezesem "Wici" jest komunizujący Rusin" (Centralne Archiwum Wojskowe, dalej cyt. CAW I. 320.39.99, 39 p.p., Meldunek sytuacyjny z dnia 28 II 1938 r.).

    5.   APP, Zespół Wydział Powiatowy, syg. 2, s. 396, Protokół z dnia 26 stycznia 1933 r. spisany na posiedzeniu Tymczasowej Rady Powiatowej.

    6.   Władze powiatowe zostały przeniesione z Cieszanowa do Lubaczowa w 1923 r. (APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. l, s. 156). Zob. też Spis urzędów i instytucji państwowych Rzeczypospolitej Polskiej, Poznań 1936, s. 160.

    7.   ML/H/Ar. Sprawozdanie z lustracji..., s. 81.

    8.   "Maszerować". Dwutygodnik poświęcony sprawom narodowym, religijnym, ekonomicznym i kulturalnym powiatu lubaczowskiego. Nr l, 1938, s. 3-4. Do 1931 r. w Lubaczowie T. Sz. S. prowadziło Prywatne Koodekacyjne Kursy Gimnazjalne.

    9.   Z. Kubrak, Lubaczowski garnizon 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich, "Rocznik Lubaczowski", T. IV, 1990, s. 45; tenże, 24 Dywizja Piechoty. Zarys organizacji, uzbrojenia i wyszkolenia piechoty dywizyjnej (1921-1939), "Przemyskie Zapiski Historyczne", T. 8-9, 1993, s. 122.

    10.  APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. l, s. 126.

    11.  W. Ruenbenbauer, urodzony w 1890 r. we Lwowie, absolwent Szkoły Politechnicznej we Lwowie, Wydział Inżynierii Dróg i Mostów, w latach 1916-1922 pracownik a następnie kierownik Powiatowego Biura Odbudowy w Lubaczowie. Stanowisko komisarza rządowego w samorządzie miejskim objął w kwietniu 1924 r. W latach 1929-1939 był powiatowym inżynierem drogowym, zasłużonym projektantem i budowniczym wielu budynków komunalnych oraz dróg i mostów (ML/H/Ar., Księga uchwał..., s. 197; Sprawozdanie z lustracji..., s. 64).

    12.  Przed ukonstytuowaniem się rady gminnej funkcje kierownika zarządu miejskiego pełnili w kolejności Jan Argasiński (23 I 1928-31 III 1928) oraz Antoni Pasierbowicz (l IV 1928-7 III 1929), Sprawozdanie z lustracji..., s. 37.

    13.  Zob. Art. 34 Ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 35, póz. 294).

    14.  ML/H/Ar., Pismo do Heleny Szajowskiej z dnia 27 X 1937 r., sygnowane podpisem burmistrza Franciszka Mazurkiewicza i okrągłą pieczęcią Urzędu Miejskiego.

    15.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr 2/5, 1939, s. l, Jedyna polityka wyborów.

    16.  Dr Henryk Friser, adwokat, pełnomocnik hr Agenora Gołuchowskiego, w 1923 r. Przewodniczący Rady Powiatowej w Lubaczowie, komisarz rządowy, członek Tymczasowego Wydziału Powiatowego, od 1928 r. prezes Powiatowego Towarzystwa Szkoły Średniej, działacz społeczny i gospodarczy (APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. l, s. 126; syg. 2, s. 556).

    17.  "Maszerować", Dwutygodnik..., Nr 3, 1939, s. 4.

    18.  Sprawozdanie z lustracji..., s. 3.

    19.  Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 czerwca 1924 r., O obowiązku i sposobie pokrywania wydatków przez związki komunalne (Dz. U. R P Nr 51, póz. 522).

    20.  W 1927 r. Gmina Lubaczów nieodpłatnie przekazała Wydziałowi Powiatowemu plac przy ul. Szaszkiewicza i Unii Lubelskiej na budowę biurowca dla samorządu powiatowego. Starostwa, PKO oraz na mieszkania dla urzędników. W budżecie na rok 1928/29 Wydział Powiatowy uwzględnił kwotę 80.000 zł na pierwszy etap budowy. Do budowy jednak nie doszło, skoro w 1933 r. Tymczasowa Rada Powiatowa podjęła uchwałę o budowie biurowca w rynku przy ul. Hołówki (ML/ H/Ar., Księga uchwał..., s. 218; APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. 2, Protokół z dnia 29 III 1933 r. spisany na posiedzeniu Tymczasowej Rady Powiatowej).

    21.  W 1933 r. prawo zbierania nawozu z ulic dzierżawił Ołeksy Porada za czynszem 197 zł. Jednocześnie poruczono dzierżawcy obowiązek zamiatania rynku za wynagrodzeniem 236 zł rocznie z potrąceniem kwoty 197 zł, jako należności za prawo zbierania nawozu (Sprawozdanie z lustracji..., s. 123, 124).

    22.  Tamże, s. 126.

    23.  APP, Zespół Wydział, Powiatowy w Lubaczowie, syg. 3, s. 190.

    24.  WAP w Krakowie, Oddział na Wawelu, Teki A. Schneidra, Nr 910, Lubaczów "Taryfa co ci pachtarze w mieście Lubaczowie, tak od przyjeżdżających na jarmarki co dzień, jako też i od tutejszych przekupek rocznej opłaty pieniężnej wybierać mają".

    25.  APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie; syg. 3, s. 89.

    26.  Tamże, s. 92.

    27.  Sprawozdanie z lustracji..., s. 129.

    28.  Tamże, s. 133.

    29.  Tamże, s. 141.

    30.  Funduszem elektorskim zarządzali trzej wybierani elektorzy, stąd nazwa funduszu (Sprawozdanie z lustracji..., s. 145).

    31.  W 1925 r. plac budowlany o powierzchni 475 m2 Zarząd Miejski sprzedał Piotrowi Krucklowi za 946 zł (ML/H/Ar., Księga uchwał..., s. 216).

    32.  W latach 1926-1930 place budowlane na Łążku Małym nabyli między innymi: Józef Białozorski, Jędrzej Janiszkiewicz, Mieczysław Wiśniewski, Stanisław Salik, Jan Wróblewski (Sprawozdanie 2 lustracji..., s. 162, 164).

    33.  Tamże, s. 160. Place przy ul. Św. Anny w 1929 r. kupili: Oskar Frankel, Scheindla Hartman, Efroim Herzberg, Hena Schnek, Chana Fliesser i Franciszek Meder.

    34.  APP, Zespól Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. 2, s. 172.

    35.  Prawo zbierania nawozu było wydzierżawiane na pastwiskach: Łążek Mały, Łążek Wielki, Za św. Janem, Obszar, Doliny, Korytyna (Sprawozdanie z lustracji..., s. 176-177).

    36.  Gmina posiadała lasek koło szpitala na obszarze 4,7 ha, gdzie przeważał drzewostan sosnowy, około 50-letni (Sprawozdanie 2 lustracji..., s. 176).

    37.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr 4, 1939, s. 8, "Zawiadomienie o przetargu"

    38.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 61.

    39.  Ustawa z dnia 10 grudnia 1920 r. o budowie i utrzymaniu dróg publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. RP Nr 6/21, póz. 32).

    40.  Nazwy ulic i ich kolejność podajemy według planu wykonanego przez ówczesnego komisarza rządowego inż. W. Ruebenbauera: "Nazwy ulic w mieście ustalone na posiedzeniu rady przybocznej dnia 11 października 1924 r.".

    41.  ML/H/Ar., Księga uchwał..., s. 64.

    42.  Lubaczów leżał na drodze wojewódzkiej Dobrosin-Magierów-Lubaczów- Dachnów ("Wykaz zatwierdzonych przez M.R.P. sieci dróg wojewódzkich w województwach: Warszawskiem, Łódzkiem, Kieleckiem, Lubelskiem, Białostockiem, Krakowskiem, Lwowskiem, Stanisławowskiem, Tarnopolskiem i Pomorskiem" (w:). Zbiór ustaw i rozporządzeń drogowych. Warszawa 1930, s. 76).

    43.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 75.

    44.  Tamże, s. 76.

    45.  APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. 2, s. 138.

    46.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 100,

    47.  "Umowa zawarta między Gminą miasta Lubaczowa działającą przez podpisany Zarząd Miasta z jednej strony a p. Maurycym Friedmanem - dzierżawcą młyna zamieszkałym w Drohobyczu ul. św. Jana 33 z drugiej strony". Umowę ze strony Zarządu podpisali: Franciszek Mazurkiewicz - burmistrz, dr Ignacy Bardach - ławnik, dr Józef Osterman - radny, dr Iwan Stańko - radny (Odpis umowy w ML/H/Ar.).

    48.  "Rolnik 1867-1937. Czasopismo rolno-przemysłowe", t. 70, 1937, Lwów 1938, s. 91; APP, Zespół Starostwo Powiatowe w Lubaczowie, syg. 5, s. 8.

    49.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr l, 1938, s. 8, "Nareszcie trochę jawniej..."

    50.  Przewodniczącym Rady Szkolnej Miejscowej był dr Ignacy Bardach, adwokat lubaczowski, który w 1933 r. złożył swą funkcję w ręce swego zastępcy ks. kanonika Michała Hirniaka gr.-kat. proboszcza w Lubaczowie (ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 198).

    51.  Tamże, s. 79, 207.

    52.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr l, 1938, s. 3-4.

    53.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 83-87.

    54.  Powiatowy Ośrodek Zdrowia zajmował 5 pokoi w budynku Józefa Śliwy przy ul. Mickiewicza. Regulamin ośrodka, uchwalony przez Tymczasową Radę Powiatową w 1931 r., przewidywał prowadzenie poradni specjalistycznych i akcji zdrowotnych, jak: poradnię przeciwgruźliczą, stację opieki nad matką ł dzieckiem, poradnię dla kobiet ciężarnych, akcję "kropla mleka", poradnię dla uczniów szkół ludowych, opiekę lekarską nad najbiedniejszymi (APP, Zespół Wydział Powiatowy w Lubaczowie, syg. 2, s. 29-31). Wydaje się, że brak środków finansowych na ochronę zdrowia uniemożliwił pełną realizację zadań regulaminu, skoro statut o etatach stanowisk służbowych dla pracowników Powiatowego Związku Komunalnego przewidywał tylko dwa stanowiska: lekarza samorządowego i higienistki. W 1932 r. lekarzem samorządowym był Marian Zając, a higienistką Marła Kohenowa (ML/H/ Ar., Protokół spisany na posiedzeniu z dnia 7 I 1933 r. Tymczasowej Rady Powiatowej w Lubaczowie, s. 9, 15).

    55.  Sprawozdanie z lustracji..., s. S.

    56.  Instrukcja dla Opiekunów Społecznych [W:l. Podręcznik dla Naczelników Gmin..., s. 78.

    57.  APP Zespół Starostwo Powiatowe Lubaczowskie, syg. l, s. 19.

    58.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr l, 1938, s. 6; Nr 3, 1939, s. 5.

    59.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 88.

    60.  W rejestrze Urzędu Miejskiego znajdowały się także studnie prywatne 257 studzien kołowych i na żuraw (ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 7).

    61.  Tamże, s. 89.

    62.  Inspektorem straży miejskiej w 1928 r. z pensją 120 zł miesięcznie został Mikołaj Żuk. Po nim funkcję inspektora piastowali kolejno Franciszek Małecki i Michał Pelc (ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 94-97).

    63.  Tamże, s. 9.

    64.  Dwutygodnik "Maszerować" w numerze 2 marca 1939 r. informował: "Obecnie z radością komunikujemy, że w dniach najbliższych miejscowa Straż Pożarna otrzyma auto pogotowia ogniowego" ("Maszerować". Dwutygodnik..., Nr 4, 1939, s. 7),

    65.  ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 99.

    66.  W 1927 r. Rada Powiatowa negatywnie załatwiła wniosek O.S.P. o dotację 1500 zł na zakup mundurów i uzbrojenia (ML/H/Ar., Księga Uchwał Lubaczowskiej Rady Powiatowej od 16 III 1926 do 14 II 1929, s. 216).

    67.  Honorowe obywatelstwo dla pika Stanisława Dąbka nadała Rada Miejska uchwałą z dnia 28 XI 1929 r. (ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 109). W 1939 r. Honorowe Obywatelstwo Miasta Lubaczowa otrzymali: Prezydent Ignacy Mościcki, Marszałek Edward Rydz Śmigły, Generał Felicjan Sławoj-Składkowski, wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski oraz hr Agenor Gołuchowski ("Maszerować". Dwutygodnik..., Nr 3, 1939, s. 2; Nr 5, 1939, s. 2).

    68.  Zob. H. Dzendzel, Moje wspomnienia z lat 1909-1919, maszynopis w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, rkps 14105/II, s. 83-88.

    69.  W budżecie na rok 1931/32 preliminowano dochody w wysokości 101.940 zł (ML/H/Ar., Sprawozdanie z lustracji..., s. 31-33).

    70.  ML/H/Ar., 163, Plan regulacyjny miasta Lubaczowa, 17 VI 1924 r.

    71.  W 1932 r. uległa znacznemu uszkodzeniu śluza na Sołotwie, niedawno wykonana (1930 r.), betonowa, o 6 zastawach (APP, Starostwo Powiatowe Lubaczowskie, syg. 5, s. 7).

    72.  Tamże, s. 8.

    73.  Oprócz młyna należącego do Agenora Gołuchowskiego był w Ostrowcu młyn należący do wspólników żydowskich Markusa Strassberga i Herscha Sandgartena. Młyn doszczętnie spłonął w lipcu 1938 r. (APP, Zespół Starostwo Powiatowe Luba-czowskie, syg. l, s. 5).

    74.  "Maszerować". Dwutygodnik..., Nr 5, 1S39, s. 3.

    <:: Powrót

    Do góry Wszystkie prawa zastrzeżone. All rights reserved © 2001-2007
    .